Τεχνικός οδηγός

Βαθμοί προστασίας IP — Επεξήγηση

Πώς διαβάζεται ο κωδικός IP κατά IEC 60529: ο αριθμός για στερεά και σκόνη, ο αριθμός για νερό, τα γράμματα, πώς επιλέγεται ο βαθμός και πώς διατηρείται.

Εργαλειοθήκη μηχανικού KiloVolt

Πόσο καλά κρατά έξω το περίβλημα ό,τι πρέπει;

Ο κωδικός IP δείχνει πόσο καλά το περίβλημα κρατά έξω στερεά αντικείμενα, σκόνη και νερό, και πόσο καλά κρατά τους ανθρώπους μακριά από ενεργά μέρη. Είναι το πρώτο που ελέγχεται όταν ένας πίνακας, ένα κουτί διακλάδωσης ή ένα φωτιστικό μπαίνει σε χώρο με σκόνη, υγρασία ή έκθεση. Ο οδηγός δείχνει πώς διαβάζεται ο κωδικός, με τι δοκιμάστηκε κάθε αριθμός, πώς επιλέγεται ο βαθμός προστασίας και πώς διατηρείται μετά την εγκατάσταση.

Το υλικό είναι εκπαιδευτικό. Οι απαιτήσεις που ισχύουν σε μια εγκατάσταση προκύπτουν από τα πρότυπα και τους εθνικούς κανόνες που ισχύουν και από τα στοιχεία του κατασκευαστή.

Κεφάλαιο 1

Τι είναι ο κωδικός IP

Ο κωδικός IP (International Protection, δηλαδή διεθνής προστασία) ορίζεται στο IEC 60529, που υιοθετήθηκε στην Ευρώπη ως EN 60529. Περιγράφει τους βαθμούς προστασίας που παρέχει ένα περίβλημα. Αποτελείται από τα γράμματα IP, έναν πρώτο αριθμό από 0 έως 6 για στερεά και σκόνη, έναν δεύτερο αριθμό από 0 έως 9 για νερό, και μερικές φορές ένα ή δύο γράμματα. Ένας αριθμός που δεν καθορίζεται αντικαθίσταται από το X.

Ανάγνωση ενός κωδικού IPIEC 60529, με παράδειγμα
IP65BHΔιεθνής προστασίαΔεύτερος αριθμός, 0 έως9: νερόΣυμπληρωματικό γράμμα H,M, S ή W (προαιρετικό)Πρώτος αριθμός, 0 έως 6:στερεά αντικείμενα και σκόνηΠρόσθετο γράμμα A έως D(προαιρετικό): πρόσβαση σεεπικίνδυνα μέρηΠαράδειγμα: το IP65 είναι στεγανό σε σκόνη και προστατευμένο από πίδακες νερού
Τα διακεκομμένα πλαίσια είναι προαιρετικά. Όταν ένας αριθμός δεν καθορίζεται, αντικαθίσταται από το γράμμα X, για παράδειγμα IPX4 για βαθμό μόνο στο νερό.
Κάθε αριθμός είναι ξεχωριστός ισχυρισμός που δοκιμάστηκε ξεχωριστά: το IP65 δεν σημαίνει IP66 ή IP67

Ο κωδικός ισχύει για το περίβλημα όπως δοκιμάστηκε, με τις δικές του τσιμούχες, καλύμματα και στυπιοθλίπτες. Δεν περιγράφει τον κίνδυνο έκρηξης, τη διάβρωση, ούτε τις χημικές ουσίες και τη θερμοκρασία που αντέχει το περίβλημα. Επίσης δεν ταυτίζεται με τους τύπους NEMA που χρησιμοποιούνται στη Βόρεια Αμερική.

Κεφάλαιο 2

Στερεά αντικείμενα και σκόνη

Ο πρώτος αριθμός έχει δύο ρόλους. Στα επίπεδα 1 έως 4 λέει ποιο μέγεθος αντικειμένου δεν μπορεί να μπει και, ταυτόχρονα, ποιο μέρος ενός ανθρώπου δεν φτάνει σε επικίνδυνα μέρη στο εσωτερικό. Η δοκιμή χρησιμοποιεί σφαίρα 50, 12,5, 2,5 ή 1 mm και, για το επίπεδο 2, επιπλέον άρθρωτο δάχτυλο δοκιμής. Τα επίπεδα 5 και 6 αφορούν τη σκόνη και δοκιμάζονται σε θάλαμο με τάλκη.

Πρώτος αριθμός: προστασία από στερεά αντικείμεναΤα μεγέθη των αντικειμένων δοκιμής σχεδιάζονται υπό κλίμακα
IP1XΑντικείμενα 50 mmκαι μεγαλύτεραΠίσω μέρος τουχεριούIP2XΑντικείμενα 12,5mm και μεγαλύτεραΔάχτυλοIP3XΑντικείμενα 2,5mm και μεγαλύτεραΕργαλεία καιχοντρά σύρματαIP4XΑντικείμενα 1 mmκαι μεγαλύτεραΛεπτά σύρματα καιμικρά εργαλείαIP5XΠροστασία απόσκόνηΜπορεί να μπειλίγη σκόνη, όχιόμως αρκετή για ναπροκαλέσει βλάβηIP6XΣτεγανό σε σκόνηΔεν μπαίνει σκόνη
Ο πρώτος αριθμός λέει τι κρατά έξω το περίβλημα. Ένας υψηλότερος αριθμός περιλαμβάνει την προστασία των χαμηλότερων.
  • IP5X: προστασία από σκόνη. Μπορεί να μπει σκόνη, όχι όμως σε ποσότητα που βλάπτει τον εξοπλισμό ή την ασφαλή λειτουργία.
  • IP6X: στεγανότητα σε σκόνη. Δεν μπαίνει καθόλου σκόνη, με δοκιμή υπό κενό στο εσωτερικό του περιβλήματος. Είναι το επίπεδο για πολύ λεπτή ή αγώγιμη σκόνη.
Κεφάλαιο 3

Νερό

Ο δεύτερος αριθμός ανεβαίνει από σταγόνες (1) σε πίδακες (5 και 6), βύθιση (7 και 8) και θερμούς πίδακες υψηλής πίεσης (9). Σε κάθε δοκιμή το νερό δεν πρέπει να μπει σε ποσότητα που βλάπτει τον εξοπλισμό ή την ασφαλή λειτουργία.

Δεύτερος αριθμός: προστασία από νερόΟι συνθήκες δοκιμής εν συντομία
IPX1Κάθετες σταγόνεςΣταγόνες που πέφτουνκατακόρυφαIPX2Κεκλιμένες σταγόνεςΣταγόνες με το περίβλημακεκλιμένο έως 15°IPX3Ψεκασμός νερούΨεκασμός έως 60° από τηνκατακόρυφοIPX4Πιτσιλιές νερούΠιτσιλιές από κάθεδιεύθυνσηIPX5Πίδακες νερούΑκροφύσιο 6,3 mm, 12,5l/min, από κάθε διεύθυνσηIPX6Ισχυροί πίδακες νερούΑκροφύσιο 12,5 mm, 100l/minIPX7Προσωρινή βύθισηΈως 1 m βάθος για 30λεπτάIPX8Συνεχής βύθισηΜεγαλύτερη διάρκεια ήβάθος, όπως συμφωνηθεί μετον κατασκευαστήIPX9Θερμοί πίδακες υψηλήςπίεσηςΠερίπου 80 °C και 80 έως100 bar, από κοντινήαπόσταση
Οι αριθμοί 7 και 8 δεν περιλαμβάνουν τις δοκιμές πίδακα των 5 και 6. Μια συσκευή που τις πληροί και τις δύο φέρει και τις δύο σημάνσεις, για παράδειγμα IP65/IP67.

Οι αριθμοί 7 και 8 δεν συνεπάγονται προστασία από πίδακες: ένα περίβλημα που αντέχει βύθιση δεν έχει απαραίτητα δοκιμαστεί με πίδακες. Όπου μετράνε και τα δύο, το περίβλημα φέρει και τις δύο σημάνσεις, όπως IP65/IP67. Το IPX9 σημαίνει ότι το περίβλημα δοκιμάστηκε με πίδακες νερού υψηλής πίεσης και υψηλής θερμοκρασίας από μικρή απόσταση, υπό τις συνθήκες του προτύπου, όπως χρειάζεται για εξοπλισμό που πλένεται σε βιομηχανίες τροφίμων. Δεν αποτελεί εγγύηση για τις πραγματικές συνθήκες καθαρισμού, τα απορρυπαντικά ή τις χημικές ουσίες: ελέγξτε τα στοιχεία του κατασκευαστή.

Κεφάλαιο 4

Γράμματα και κρούση (IK)

  • Πρόσθετο γράμμα A, B, C ή D: χρησιμοποιείται όταν η προστασία ανθρώπων από επικίνδυνα μέρη είναι καλύτερη απ’ όσο λέει ο πρώτος αριθμός, ή όταν δηλώνεται μόνο αυτή η προστασία. Το A είναι το πίσω μέρος του χεριού, το B το δάχτυλο, το C ένα εργαλείο 2,5 mm και το D ένα σύρμα 1 mm. Το IPXXB σημαίνει λοιπόν προστασία από άγγιγμα με δάχτυλο, χωρίς να καθορίζεται ο πρώτος αριθμός.
  • Συμπληρωματικό γράμμα H, M, S ή W: Το H αφορά συσκευές υψηλής τάσης, το M σημαίνει ότι η δοκιμή νερού έγινε με τα κινούμενα μέρη σε λειτουργία, το S με τα μέρη ακινητοποιημένα και το W ότι το περίβλημα ταιριάζει σε δηλωμένες καιρικές συνθήκες.
  • Κωδικός IK: ξεχωριστός κωδικός, στο IEC 62262, για την αντοχή σε μηχανική κρούση. Το IK07 είναι 2 J, το IK08 είναι 5 J, το IK09 είναι 10 J και το IK10 είναι 20 J. Δεν προκύπτει από τον κωδικό IP.
Κεφάλαιο 5

Επιλογή βαθμού προστασίας

Η επιλογή γίνεται από τον χώρο και από ό,τι συμβαίνει εκεί: σκόνη, βροχή, καθαρισμός με λάστιχο, πλημμύρα, και ποιος μπορεί να αγγίξει το περίβλημα. Για ενεργά μέρη οι κανόνες των εγκαταστάσεων (IEC 60364-4-41) απαιτούν περίβλημα τουλάχιστον IPXXB ή IP2X, και για την εύκολα προσβάσιμη πάνω επιφάνεια IPXXD ή IP4X. Ο πίνακας δίνει συνηθισμένα σημεία εκκίνησης. Αποφασίζουν η προδιαγραφή του έργου και το πρότυπο του προϊόντος.

ΧώροςΣυνηθισμένο σημείο εκκίνησηςΛόγος
Εσωτερικός ηλεκτρολογικός χώρος, στεγνός και καθαρόςIP2XΠροστασία από άγγιγμα ενεργών μερών με δάχτυλο
Εσωτερικό εργαστήριο ή αποθήκη με σκόνηIP4X έως IP54Σύρματα και σκόνη, μερικές πιτσιλιές
Εξωτερικός χώρος, εκτεθειμένος σε βροχήIP54 ή IP55, IP65 όπου πλένεται με λάστιχοΣκόνη, βροχή και πίδακες
Χώροι πλύσης, όπως βιομηχανίες τροφίμωνIP66 ή IP69Ισχυροί ή θερμοί πίδακες
Φρεάτια που μπορεί να πλημμυρίσουνIP67 ή IP68Βύθιση

Μην υπερβάλλετε στις προδιαγραφές. Ένας υψηλότερος βαθμός κοστίζει περισσότερο και μπορεί να παγιδεύσει θερμότητα και συμπύκνωση. Οι πίνακες που αποδίδουν πολλή θερμότητα μπορεί να χρειάζονται αερισμό, και τότε ο βαθμός πέφτει στο επίπεδο των ανοιγμάτων, εκτός αν χρησιμοποιηθεί εναλλάκτης θερμότητας ή ανεμιστήρας με φίλτρο δηλωμένου βαθμού. Δείτε επίσης τον οδηγό διαστασιολόγησης ζυγών.

Κεφάλαιο 6

Διατήρηση του βαθμού προστασίας

Πού κερδίζεται ή χάνεται ο βαθμός προστασίαςΤομή σε περίβλημα επιτοίχιας τοποθέτησης, απλοποιημένη
Στο εσωτερικό του περιβλήματοςΤσιμούχα πόρτας, συνεχής καισυμπιεσμένηΜεντεσές και μάνδαλα πουπιέζουν ομοιόμορφα την πόρταΤοίχοςΚαλώδιοΣτυπιοθλίπτης, στεγανός πάνωστο καλώδιοΤάπα στη μηχρησιμοποιούμενηείσοδοΑποστραγγιστικό ήαναπνευστήρας
Ο βαθμός IP ενός συνόλου είναι αυτός του πιο αδύναμου μέρους του. Ένας στυπιοθλίπτης, μια τάπα ή ένα αποστραγγιστικό με χαμηλότερο βαθμό, μια φθαρμένη τσιμούχα ή μια επιπλέον τρύπα μειώνει τον βαθμό ολόκληρου του περιβλήματος.
  • Είσοδοι καλωδίων: χρησιμοποιήστε στυπιοθλίπτη με τον ίδιο βαθμό IP με το περίβλημα, κατάλληλο για τη διάμετρο του καλωδίου. Κλείστε κάθε ελεύθερη είσοδο με τάπα του ίδιου βαθμού.
  • Διάτρηση: μια τρύπα που ανοίγεται στο έργο είναι νέο άνοιγμα. Σφραγίστε την, αλλιώς ο βαθμός δεν είναι αυτός της ετικέτας.
  • Πόρτα και τσιμούχα: κλείνετε όλα τα μάνδαλα, κρατήστε την τσιμούχα καθαρή και συνεχή, και αντικαταστήστε την όταν σκληρύνει, πλαταίνει ή ραγίσει.
  • Θέση: τοποθετήστε το περίβλημα στον προσανατολισμό της δοκιμής. Οι στυπιοθλίπτες πρέπει να κοιτούν προς τα κάτω, ώστε το νερό να απομακρύνεται από την είσοδο. Τοποθετήστε αποστραγγιστικό ή αναπνευστήρα όπου μπορεί να σχηματιστεί συμπύκνωση.
Κεφάλαιο 7

Παράδειγμα εφαρμογής

Ανάγνωση κωδικών. Το IP54 είναι περίβλημα προστατευμένο από σκόνη (5) που αντέχει πιτσιλιές από κάθε διεύθυνση (4). Το IPX4 δεν λέει τίποτα για τη σκόνη. Το IP66 είναι στεγανό σε σκόνη και αντέχει ισχυρούς πίδακες. Το IP65/IP67 είναι στεγανό σε σκόνη και αντέχει και πίδακες και προσωρινή βύθιση.

Επιλογή. Ένα ερμάριο διανομής στέκεται σε εξωτερικό χώρο με σκόνη, καθαρίζεται με λάστιχο και βρίσκεται σε χαμηλό σημείο όπου μπορεί να σταθεί νερό για λίγο. Χρειάζονται στεγανότητα σε σκόνη, πίδακες και προσωρινή βύθιση, άρα επιλέγεται IP65/IP67, ή IP66 μαζί με IP67.

Διατήρηση. Το περίβλημα είναι IP66, αλλά ο εγκαταστάτης τοποθετεί σε μία είσοδο στυπιοθλίπτη που είναι μόνο IP54. Το σύνολο είναι τότε IP54, γιατί ο βαθμός του συνόλου είναι αυτός του πιο αδύναμου μέρους. Η αντικατάσταση του στυπιοθλίπτη με σωστά τοποθετημένο IP66 είναι αναγκαίο βήμα, αλλά δεν αποκαθιστά αυτομάτως το IP66: πρέπει να ελεγχθεί το σύνολο, μαζί με τις άλλες εισόδους, πριν δηλωθεί IP66.